Φθαρμένα σφυράκια

Τα σφυράκια έχουν βαθιά αυλάκια, σκληρή γυαλιστερή επιφάνεια ή έχουν χάσει το σχήμα τους; Αντιμετωπίζεται, και η λύση εξαρτάται από το πόση τσόχα έχει απομείνει. Είναι το μέρος που φθείρεται περισσότερο από κάθε άλλο, γιατί δέχεται κάθε χτύπημα, και αλλάζει τον ήχο σταδιακά. Στον χώρο σας, στην Αθήνα και σε όλη την Αττική. Στείλτε μου μια φωτογραφία των σφυριών από πάνω, με ανοιχτό το καπάκι.

Πώς εκδηλώνεται

• Ο ήχος έγινε σκληρός, μεταλλικός ή «κουδουνιστός», ιδίως στο μεσαίο και στο ψηλό μέρος.
• Κάποιες νότες ακούγονται πολύ πιο δυνατές ή πιο οξείες από τις διπλανές.
• Ανοίγετε το καπάκι και βλέπετε στα σφυράκια βαθιές χαρακιές εκεί που ακουμπούν τις χορδές.
• Η επιφάνεια της τσόχας είναι πεπλατυσμένη και γυαλιστερή αντί για στρογγυλή και ματ.
• Σε δυνατό παίξιμο ακούγεται ένα «κλακ» ξύλου πάνω στη χορδή.
• Το πιανίσιμο δεν ελέγχεται. Το πιάνο «πετάγεται» από το σιγανό στο δυνατό.

Τι συμβαίνει στο πιάνο

Κάθε σφυράκι είναι ένας ξύλινος πυρήνας τυλιγμένος με πολλές στρώσεις συμπιεσμένης τσόχας μαλλιού. Η εξωτερική στρώση είναι πιο μαλακή και δίνει τον ζεστό, στρογγυλό ήχο. Όσο βαθύτερα πηγαίνει κανείς, τόσο πιο σκληρή και πυκνή είναι η τσόχα. Με τα χρόνια και τα εκατομμύρια χτυπήματα, η τσόχα αλλάζει σχήμα και πυκνότητα: οι χορδές κόβουν αυλάκια στην επιφάνεια και το υλικό από κάτω συμπιέζεται και σκληραίνει. Ο ήχος περνά από ζεστό σε φωτεινό, μετά σε σκληρό, και τελικά σε μεταλλικό.

Όσο υπάρχει αρκετή τσόχα, η ρύθμιση χροιάς επαναφέρει το σχήμα και την ελαστικότητα της επιφάνειας. Κάθε τέτοια επέμβαση όμως αφαιρεί λίγο υλικό. Κάποια στιγμή η τσόχα τελειώνει. Τότε τα σφυράκια δεν ρυθμίζονται πια και πρέπει να αντικατασταθούν. Αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα: πόση τσόχα έχει απομείνει.

Γιατί συμβαίνει

• Οι ώρες παιξίματος. Είναι η κύρια αιτία. Κάθε νότα κοστίζει λίγη τσόχα.
• Δυνατό παίξιμο και σκληρό ρεπερτόριο, που επιταχύνουν τη φθορά.
• Ξηρασία, που σκληραίνει την τσόχα και την κάνει πιο εύθραυστη.
• Ηλικία. Σε πιάνα δεκαετιών, τα σφυράκια συχνά είναι τα αρχικά.
• Προηγούμενα επανειλημμένα voicing που αφαίρεσαν υλικό.
• Σκόρος, που τρώει την τσόχα, ιδίως σε πιάνα που έμειναν κλειστά.
• Σφυράκια που χτυπούν άνισα τις χορδές λόγω απορρύθμισης, και φθείρονται στραβά.

Τι σημαίνει για το πιάνο — και για εσάς

Τα φθαρμένα σφυράκια δεν επηρεάζουν μόνο τον ήχο. Η σκληρή, αυλακωμένη τσόχα καταπονεί τις χορδές σε κάθε χτύπημα και τις κάνει να σπάνε συχνότερα. Σφυράκια φθαρμένα μέχρι τον πυρήνα μπορούν να προκαλέσουν και φθορά στον ίδιο τον μηχανισμό. Όσο νωρίτερα αντιμετωπιστεί η φθορά, τόσο περισσότερες επιλογές υπάρχουν και τόσο μικρότερο το κόστος.

Για εσάς, η ερώτηση είναι πρακτική: voicing ή αντικατάσταση; Το voicing είναι μικρότερη εργασία και γίνεται στον χώρο σας. Η αντικατάσταση είναι μεγαλύτερη επέμβαση, συχνά στο πλαίσιο μιας ευρύτερης ανακατασκευής, και αλλάζει το πιάνο ριζικά προς το καλύτερο, αν η υπόλοιπη δομή το αξίζει. Σε πιάνο μέτριας κατασκευής, η αντικατάσταση μπορεί να μην έχει νόημα. Σας το λέω ειλικρινά.

Επείγον είναι όταν ακούγεται ξύλο πάνω στη χορδή σε δυνατό παίξιμο ή όταν αρχίζουν να σπάνε χορδές. Μια σταδιακή σκλήρυνση του ήχου μπορεί να περιμένει την επόμενη επίσκεψη.

Μπορώ να το φτιάξω μόνος μου;

Όχι, και εδώ το λάθος δεν διορθώνεται. Ό,τι αφαιρεθεί από ένα σφυράκι δεν επιστρέφει, και μια λάθος επέμβαση οδηγεί κατευθείαν σε αντικατάσταση. Η εκτίμηση του πόση τσόχα απομένει και του τι επιδέχεται ακόμη ρύθμιση είναι θέμα εμπειρίας. Τα σφυράκια και τη ρύθμιση χροιάς τα σπούδασα στο London Guildhall University (BSc Piano Technology) και τα δουλεύω από το 1994 σε σπίτια, studios και θέατρα της Αττικής.

Τι να μην κάνετε: μην τρίβετε, μην ξύνετε και μη βρέχετε τα σφυράκια. Μη βάζετε οτιδήποτε πάνω στην τσόχα τους. Μην αφαιρείτε τον μηχανισμό για να τα δείτε από κοντά.

Τι βοηθά: πείτε μου πόσα χρόνια έχει το πιάνο και πόσες ώρες παίζεται την εβδομάδα. Ένα βίντεο με ήχο δείχνει τη σκληρότητα.

Πώς αντιμετωπίζεται

Όσο υπάρχει αρκετή τσόχα, με ρύθμιση χροιάς (voicing) στον χώρο σας, που επαναφέρει το σχήμα και την ελαστικότητα της επιφάνειας και ομοιομορφεί τον ήχο. Όταν η τσόχα έχει εξαντληθεί, η λύση είναι η αντικατάσταση των σφυριών, μια εργασία εργαστηρίου που συνοδεύεται πάντα από ρύθμιση μηχανισμού και νέο voicing, και συχνά εντάσσεται σε ανακατασκευή. Ποια από τις δύο χρειάζεται το βλέπω στην πρώτη επίσκεψη.

Πόσο διαρκεί και τι κοστίζει

Το voicing διαρκεί από μία ώρα έως μία ημέρα, ανάλογα με την έκταση. Η αντικατάσταση σφυριών είναι εργασία εβδομάδων, γιατί τα νέα σφυράκια παραγγέλνονται για το συγκεκριμένο πιάνο και χρειάζονται προσαρμογή, ρύθμιση και voicing. Το κόστος εξαρτάται από το ποια από τις δύο λύσεις χρειάζεται, από τον τύπο του πιάνου και από το αν η υπόλοιπη δομή απαιτεί εργασίες. Ρωτήστε με αφού δω τα σφυράκια.

Θα ξανασυμβεί;

Ναι, γιατί τα σφυράκια φθείρονται με κάθε νότα. Νέα σφυράκια σε πιάνο σπιτιού κρατούν για δεκαετίες. Σε πιάνα ωδείων και studios η φθορά είναι γρηγορότερη. Οι μικρές διορθώσεις χροιάς στην ετήσια επίσκεψη, η σταθερή υγρασία και η προστασία από σκόρο επιμηκύνουν τη ζωή τους σημαντικά.

Σχετικά

Σχετικές υπηρεσίες: Ρύθμιση χροιάς (voicing) · Ανακατασκευή πιάνου · Ρύθμιση μηχανισμού (regulation)

Δείτε επίσης: Μουντός ή τσιριχτός ήχος · Σπασμένη χορδή

Στείλτε μου μια φωτογραφία των σφυριών ή ένα βίντεο με ήχο. Τηλέφωνο: +30 694 459 4149 · Επικοινωνία & ραντεβού