Βαριά ή άνισα πλήκτρα

Τα πλήκτρα είναι βαριά, «σκληρά» ή άνισα, άλλα βουλιάζουν εύκολα και άλλα αντιστέκονται; Στις περισσότερες περιπτώσεις ρυθμίζεται, στον χώρο σας, στην Αθήνα και σε όλη την Αττική. Είναι από τα προβλήματα που οι πιανίστες συνηθίζουν και οι μαθητές πληρώνουν. Πείτε μου με δικά σας λόγια τι νιώθετε στο δάχτυλο.

Πώς εκδηλώνεται

• Τα χέρια κουράζονται γρήγορα, ακόμη και σε εύκολα κομμάτια.
• Κάποια πλήκτρα βουλιάζουν πιο βαθιά ή πιο ρηχά από τα διπλανά τους.
• Το πιανίσιμο βγαίνει δύσκολα· ή παίζετε δυνατά ή δεν ακούγεται τίποτα.
• Το πιάνο «δεν ακολουθεί» σε γρήγορα περάσματα και τρίλιες.
• Ο μαθητής παραπονιέται ότι στο ωδείο «παίζει πιο εύκολα».
• Μερικά πλήκτρα επιστρέφουν αργά, ή νιώθετε ένα «κενό» πριν αρχίσει η αντίσταση.

Τι συμβαίνει στο πιάνο

Το βάρος που νιώθετε στο δάχτυλο είναι το αποτέλεσμα μιας αλυσίδας μοχλών και αρθρώσεων, από το πλήκτρο μέχρι το σφυράκι. Ο κατασκευαστής σχεδίασε αυτή την αλυσίδα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, ώστε όλα τα πλήκτρα να έχουν την ίδια αντίσταση και την ίδια διαδρομή. Με τα χρόνια οι τσόχες και τα κασμίρια συμπιέζονται, τα ξύλα μετακινούνται ελάχιστα με τις συστολές και διαστολές τους, οι αρθρώσεις σκληραίνουν ή χαλαρώνουν. Κάθε απόκλιση είναι μικρή, αλλά αθροίζεται διαφορετικά σε κάθε ένα από τα ογδόντα οκτώ πλήκτρα.

Έτσι ένα πιάνο μπορεί να είναι άψογα χορδισμένο και ταυτόχρονα άβολο στο παίξιμο. Το ένα δεν έχει σχέση με το άλλο. Ο ήχος είναι θέμα χορδών. Η αφή είναι θέμα μηχανισμού.

Γιατί συμβαίνει

• Φυσιολογική φθορά. Τσόχες και δέρματα συμπιέζονται με κάθε χτύπημα, και μετά από χιλιάδες ώρες παιξίματος ο μηχανισμός απορρυθμίζεται.
• Υγρασία. Οι αρθρώσεις του μηχανισμού στενεύουν ή χαλαρώνουν ανάλογα με την εποχή, και η αντίσταση αλλάζει.
• Χρόνια χωρίς ρύθμιση. Το πιάνο χορδίζεται, αλλά κανείς δεν έχει ελέγξει τον μηχανισμό για δεκαετίες.
• Προηγούμενες πρόχειρες επεμβάσεις. Ένα πλήκτρο που «φτιάχτηκε» μεμονωμένα συχνά δεν ταιριάζει πια με τα υπόλοιπα.
• Σχεδίαση του οργάνου. Κάποια πιάνα είναι εκ κατασκευής βαρύτερα από άλλα. Το regulation τα φέρνει στο καλύτερο που επιτρέπει ο σχεδιασμός τους, όχι πέρα από αυτό.
• Σκόνη και βρωμιά στα σημεία τριβής, που προσθέτουν αντίσταση.

Τι σημαίνει για το πιάνο — και για εσάς

Ένας απορρυθμισμένος μηχανισμός δεν καταστρέφει το πιάνο, αλλά φθείρει άνισα τα εξαρτήματά του και, κυρίως, φθείρει το παίξιμο. Οι πιανίστες προσαρμόζονται ασυναίσθητα: παίζουν πιο δυνατά απ' όσο θέλουν, αποφεύγουν το πιανίσιμο, κουράζονται. Όταν μετά παίζουν σε άλλο πιάνο, όλα βγαίνουν «λάθος».

Για τον μαθητή το κόστος είναι μεγαλύτερο. Η τεχνική χτίζεται πάνω στην αίσθηση του πλήκτρου. Ένα παιδί που μαθαίνει σε βαρύ και άνισο μηχανισμό αποκτά σφιγμένα χέρια και λάθος συνήθειες, που ο δάσκαλος μετά δυσκολεύεται να εξηγήσει. Συχνά ο δάσκαλος είναι ο πρώτος που θα σας πει ότι «το πιάνο θέλει ρύθμιση».

Επείγον δεν είναι, εκτός αν συνοδεύεται από πλήκτρα που κολλούν ή δεν επαναλαμβάνουν, ή αν ο μαθητής παραπονιέται για πόνο στα χέρια. Τότε αξίζει να το δω σύντομα.

Μπορώ να το φτιάξω μόνος μου;

Όχι, ούτε με τις καλύτερες προθέσεις. Η ρύθμιση του μηχανισμού (regulation) είναι η πιο τεχνική εργασία του επαγγέλματός μου: δεκάδες αλληλένδετες σχέσεις σε κάθε πλήκτρο, με συγκεκριμένη σειρά για να έχουν αποτέλεσμα. Μια αλλαγή σε ένα σημείο αλλάζει τη συμπεριφορά σε τρία άλλα. Τη δομή και τη ρύθμιση των μηχανισμών τη σπούδασα στο London Guildhall University (BSc Piano Technology) και τη δουλεύω από το 1994 σε σπίτια, ωδεία και studios της Αττικής.

Τι να μην κάνετε: μη βάζετε βάρη ή ελατήρια «για να ελαφρύνει», μη λιπαίνετε, μην αφαιρείτε τον μηχανισμό. Μην αποδεχτείτε «ρύθμιση» που γίνεται σε δέκα λεπτά. Το πλήρες regulation είναι εργασία ωρών.

Τι βοηθά: οι λέξεις σας. «Βαρύ», «σκληρό», «άνισο», «αργό» σημαίνουν διαφορετικά πράγματα για μένα. Ένα βίντεο όπου παίζετε μια κλίμακα αργά και μετά γρήγορα μου δείχνει πολλά.

Πώς αντιμετωπίζεται

Με ρύθμιση μηχανισμού (regulation), στον χώρο σας. Όταν το πρόβλημα αφορά λίγα πλήκτρα, γίνεται στο πλαίσιο της επίσκεψης χορδίσματος. Όταν αφορά ολόκληρο το πληκτρολόγιο, προγραμματίζουμε ξεχωριστή επίσκεψη για πλήρες regulation, που φέρνει τον μηχανισμό στις προδιαγραφές του κατασκευαστή. Αν βρω φθαρμένα εξαρτήματα που δεν ρυθμίζονται πια, σας προτείνω αντικατάσταση. Μετά τη ρύθμιση, συχνά αξίζει και ρύθμιση χροιάς, γιατί τα σφυράκια χτυπούν πλέον σωστά τις χορδές.

Πόσο διαρκεί και τι κοστίζει

Οι εντοπισμένες ρυθμίσεις διαρκούν από λίγα λεπτά έως μία ώρα. Το πλήρες regulation διαρκεί από μερικές ώρες έως μία ή δύο ημέρες, ανάλογα με τον τύπο του πιάνου και την κατάστασή του. Το κόστος εξαρτάται από την έκταση της εργασίας, από τον τύπο του μηχανισμού, όρθιο ή με ουρά, και από το αν χρειάζονται ανταλλακτικά. Πείτε μου αν αφορά λίγα πλήκτρα ή όλο το πληκτρολόγιο.

Θα ξανασυμβεί;

Ο μηχανισμός απορρυθμίζεται σιγά σιγά με τη χρήση, οπότε ναι, σε βάθος χρόνων. Ένα πιάνο σπιτιού που ρυθμίστηκε σωστά κρατά για πολλά χρόνια. Πιάνα ωδείων και studios, με πολλές ώρες χρήσης, χρειάζονται έλεγχο συχνότερα. Στην ετήσια επίσκεψη χορδίσματος ελέγχω τα βασικά σημεία και διορθώνω ό,τι έχει ξεφύγει, ώστε να μη φτάσετε ξανά σε πλήρη απορρύθμιση. Η σταθερή υγρασία στον χώρο βοηθά και εδώ.

Σχετικά

Σχετικές υπηρεσίες: Ρύθμιση μηχανισμού (regulation) · Ρύθμιση χροιάς (voicing) · Επισκευές πιάνου

Δείτε επίσης: Κολλάει πλήκτρο / δεν επανέρχεται · Πλήκτρο που «διπλοχτυπά» ή δεν επαναλαμβάνει · Τι κάνει ένας τεχνικός πιάνου

Πείτε μου τι σας ενοχλεί στο παίξιμο ή στείλτε μου ένα βίντεο με μια κλίμακα. Τηλέφωνο: +30 694 459 4149 · Επικοινωνία & ραντεβού