Γιατί ξεχορδίζεται το πιάνο — υγρασία, θερμοκρασία, μετακόμιση

«Μα δεν το παίζει κανείς, γιατί ξεκουρδίστηκε;» Το ακούω σε κάθε δεύτερο σπίτι. Η απάντηση εκπλήσσει: το πιάνο ξεχορδίζεται κυρίως από το περιβάλλον, όχι από το παίξιμο. Υγρασία, θερμοκρασία και μετακινήσεις κάνουν τη δουλειά, είτε παίζετε είτε όχι. Αν καταλάβετε πώς γίνεται, θα καταλάβετε και πώς να το επιβραδύνετε. Χορδίζω πιάνα στην Αθήνα και σε όλη την Αττική από το 1994, με BSc Piano Technology από το London Guildhall University. Αυτό το άρθρο είναι η εξήγηση που δίνω σε κάθε επίσκεψη.

Τι κρατά το πιάνο χορδισμένο

Κάθε χορδή είναι τεντωμένη ανάμεσα σε δύο σημεία, με μεγάλη δύναμη. Το ένα άκρο της είναι στερεωμένο σε κλειδί, μέσα σε ένα ξύλινο μπλοκ. Η χορδή περνά πάνω από μια ξύλινη γέφυρα, κολλημένη πάνω στο ηχείο, τη λεπτή ξύλινη πλάκα που δίνει στον ήχο τη φωνή του.

Η συχνότητα κάθε νότας εξαρτάται από τον τανυσμό (το τέντωμα) της χορδής. Ό,τι αλλάζει αυτόν τον τανυσμό, έστω ελάχιστα, αλλάζει τη νότα. Και τα ξύλα που κρατούν και στηρίζουν τις χορδές αλλάζουν διαστάσεις συνεχώς, με συστολές και διαστολές. Αυτό είναι το κλειδί.

Υγρασία: ο μεγάλος παράγοντας

Το ξύλο απορροφά υγρασία από τον αέρα και την αποβάλλει. Όταν η υγρασία ανεβαίνει, το ηχείο φουσκώνει, η καμπύλη του μεγαλώνει, η γέφυρα ανεβαίνει και σπρώχνει τις χορδές. Ο τανυσμός τους αυξάνεται και το πιάνο ανεβαίνει σε ύψος. Όταν η υγρασία πέφτει, συμβαίνει το αντίθετο: το ηχείο μαζεύει, η γέφυρα κατεβαίνει, το πιάνο πέφτει.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι το πιάνο ανεβοκατεβαίνει. Είναι ότι δεν το κάνει ομοιόμορφα. Οι μεσαίες νότες, στο πιο ευαίσθητο τμήμα του ηχείου, κινούνται περισσότερο από τις ακραίες. Έτσι το πιάνο δεν αλλάζει απλώς ύψος. Ξεχορδίζεται σε σχέση με τον εαυτό του. Αυτό ακούτε ως φάλτσο πιάνο.

Στην Αττική ο κύκλος είναι προβλέψιμος. Υγρός χειμώνας με θέρμανση που ξεραίνει τα δωμάτια, ξηρό καλοκαίρι, και δύο εποχές μετάβασης που φέρνουν τις μεγαλύτερες αλλαγές. Η ίδια υγρασία, όταν μένει συνεχώς υψηλή, κάνει και άλλα: πλήκτρα που κολλούν γιατί τσόχες και κασμίρια φουσκώνουν, σκουριά, μούχλα και μυρωδιά στο εσωτερικό. Η υγρασία είναι ο εχθρός νούμερο ένα, όχι μόνο του χορδίσματος.

Θερμοκρασία, θέρμανση και ήλιος

Η θερμοκρασία δρα με δύο τρόπους. Ο άμεσος είναι μικρός: οι μεταλλικές χορδές διαστέλλονται με τη ζέστη και χαλαρώνουν ελάχιστα. Ο έμμεσος είναι ο σημαντικός: η θέρμανση αλλάζει την υγρασία. Ένα καλοριφέρ δίπλα στο πιάνο ή ένα τζάκι στο ίδιο δωμάτιο ξεραίνει τον αέρα γύρω από το όργανο μέσα σε λίγες ώρες. Το ηχείο αντιδρά, και την επόμενη εβδομάδα το πιάνο ακούγεται αλλιώς.

Ο άμεσος ήλιος είναι χειρότερος, γιατί θερμαίνει το ξύλο άνισα. Η μία πλευρά του πιάνου ζεσταίνεται και στεγνώνει, η άλλη όχι. Το αποτέλεσμα είναι ξεχόρδισμα, αλλά και μακροπρόθεσμη ζημιά στο βερνίκι του επίπλου, στις κόλλες και στο ίδιο το ηχείο.

Γι' αυτό η πρώτη μου σύσταση σε κάθε σπίτι είναι η θέση: εσωτερικός τοίχος, μακριά από παράθυρο, καλοριφέρ, τζάκι και κλιματιστικό. Είναι η φθηνότερη συντήρηση που υπάρχει.

Μετακόμιση και αλλαγή θέσης

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι το κούνημα της μεταφοράς ξεχορδίζει το πιάνο. Σπάνια ισχύει για ένα υγιές όργανο. Αυτό που το αλλάζει είναι ο νέος χώρος: άλλη υγρασία, άλλη θερμοκρασία, άλλος τοίχος. Το ξύλο χρειάζεται μερικές εβδομάδες για να ισορροπήσει στις νέες συνθήκες. Σε αυτό το διάστημα το χόρδισμα μετακινείται.

Το ίδιο ισχύει για μετακίνηση μέσα στο ίδιο σπίτι, από το σαλόνι στο παιδικό δωμάτιο ή από εσωτερικό τοίχο σε εξωτερικό. Η μεταφορά μπορεί να επηρεάσει τον μηχανισμό (τα κινητά μέρη) και τα πεντάλ, και να φέρει θορύβους. Το ξεχόρδισμα όμως το φέρνει το μικροκλίμα. Πώς προγραμματίζεται το χόρδισμα μετά από μεταφορά, το εξηγώ στο άρθρο Μετακόμιση πιάνου: πόσο να περιμένω.

Παίξιμο, χρόνος και η κατάσταση του οργάνου

Το παίξιμο έχει ρόλο, μικρότερο απ' όσο νομίζουμε αλλά υπαρκτό. Κάθε χτύπημα του σφυριού τραντάζει τη χορδή και την κάνει να «κάτσει» λίγο περισσότερο. Πολλές ώρες μελέτης και δυνατό παίξιμο επιταχύνουν τη διαδικασία. Γι' αυτό τα πιάνα που παίζονται επαγγελματικά χορδίζονται πιο συχνά, σύμφωνα με τις ανάγκες χρήσης.

Ο χρόνος δρα μόνος του. Ο τανυσμός των χορδών υποχωρεί σταδιακά, χρόνο με τον χρόνο, ακόμη και σε τέλειο περιβάλλον. Γι' αυτό ένα πιάνο που έχει δέκα χρόνια να χορδιστεί έχει πέσει πολύ κάτω από το κανονικό ύψος, είτε παίχτηκε είτε όχι.

Τέλος, η κατάσταση του οργάνου. Χαλαρά κλειδιά, κουρασμένες χορδές και παλιά υλικά κάνουν το χόρδισμα να «μην κρατά». Σε αυτά τα πιάνα ο κύκλος των εποχών φαίνεται πιο έντονα. Η ετήσια επίσκεψη είναι η στιγμή που κρίνουμε αν χρειάζεται κάτι περισσότερο. Η ίδια φθορά φέρνει συχνά και πλήκτρα που διπλοχτυπούν ή δεν επαναλαμβάνουν.

Τι μπορείτε να κάνετε στον χώρο σας

Δεν μπορείτε να σταματήσετε το ξεχόρδισμα. Μπορείτε να το επιβραδύνετε αισθητά.

• Σωστή θέση. Εσωτερικός τοίχος, μακριά από πηγές θερμότητας, παράθυρα και ρεύματα αέρα.
• Σταθερή υγρασία. Η ιδανική σχετική υγρασία (RH) κυμαίνεται ανάμεσα σε 40% και 70%. Ένα απλό υγρασιόμετρο πάνω στο πιάνο σας δείχνει πού βρίσκεστε. Στους ξηρούς χειμώνες με θέρμανση βοηθά ένας υγραντήρας στο δωμάτιο. Στα υγρά σπίτια, ο αφυγραντήρας.
• Σταθερή θερμοκρασία. Όχι απότομες εναλλαγές. Δωμάτιο που ζεσταίνεται πολύ το βράδυ και παγώνει τη μέρα είναι ό,τι χειρότερο.
• Τακτικό χόρδισμα. Μία φορά τον χρόνο, την ίδια εποχή. Το πιάνο που δεν ξεφεύγει πολύ από το σωστό ύψος σταθεροποιείται με τον καιρό και θέλει λιγότερη δουλειά σε κάθε επίσκεψη.
• Καθαρό εσωτερικό. Η σκόνη κρατά υγρασία. Ο καθαρισμός και η ετήσια συντήρηση προστατεύουν τσόχες, κασμίρια και χορδές.

Αν τα κάνετε αυτά, το ετήσιο χόρδισμα θα είναι μια σύντομη, προβλέψιμη επίσκεψη. Αν όχι, θα συναντιόμαστε πιο συχνά, και για περισσότερα πράγματα.

Σχετικά

Υπηρεσίες: Χόρδισμα πιάνου · Καθαρισμός & συντήρηση

Προβλήματα: Το πιάνο ακούγεται φάλτσο / ξεκούρδιστο · Υγρασία: σκουριά, μούχλα, μυρωδιά · Κολλάει πλήκτρο

Διαβάστε επίσης: Κάθε πότε χορδίζεται το πιάνο

Πείτε μου πού βρίσκεται το πιάνο σας, δίπλα σε τι, και τι αλλαγές προσέξατε στον ήχο του. Συνήθως καταλαβαίνω από το τηλέφωνο. Τηλέφωνο: +30 694 459 4149 · Επικοινωνία & ραντεβού